Avustralya’da 16 yaş altındaki çocukların sosyal medya hesaplarına erişimini yasaklayan yeni düzenleme yürürlüğe girdi. Ancak uzmanlara göre bu adım, gençlerin çevrimiçi deneyimlerini iyileştirmede beklendiği kadar etkili olmayabilir.
10 Aralık itibarıyla Facebook, Instagram, TikTok, Snapchat, YouTube, Reddit, Threads, Twitch ve X gibi platformlarda 16 yaş altı çocukların hesap açması veya mevcut hesaplarını kullanması yasaklandı. Çocuklar giriş yapmadan içerik görüntülemeye devam edebilecek. Hükümet, düzenlemenin gençleri zararlı içeriklerden ve sosyal medya şirketlerinin “bağımlılık teşvik eden tasarımlarından” korumayı amaçladığını belirtiyor.
Yaş doğrulamada hatalar bekleniyor
Yeni yasayla birlikte sosyal medya şirketlerinin, kullanıcıların yaşını doğrulamak için video çekimi veya kimlik yükleme gibi yöntemler kullanması zorunlu hâle geliyor. Ancak önceki testler, araçların özellikle 16–17 yaş grubunda, kızlarda ve Kafkas kökenli olmayan yüzlerde daha düşük doğruluk oranı verdiğini ortaya koydu.
London School of Economics’ten Prof. Sonia Livingstone, yaş doğrulamanın uygulamada “çok fazla hata” üretebileceğini belirterek bazı gençlerin bu sistemi aşabileceğine dikkat çekti. Meta da kısa süre önce yaptığı açıklamada, resmi kimlik talep etmeyen doğrulama yöntemlerinin güvenlik ve mahremiyet nedeniyle sınırlı olabileceğini kabul etti.
Yanlışlıkla kapatıldığını düşünen 16 yaş üstü kullanıcılar hesaplarına itiraz edebilecek.
Şirketler: “Zaten gençlere özel korumalar var”
Sosyal medya şirketleri ise yasaya karşı çıkıyor. Meta, çocukların giriş yapmadan Instagram’a erişebildiğini ve bu durumda platformun genç hesaplara uyguladığı sıkı güvenlik politikalarının devreye girmediğini hatırlatıyor.
YouTube ise genç kullanıcılar için otomatik oynatma ve kişiselleştirilmiş reklamların kapalı olduğunu, ayrıca zararlı içeriklerin önerilerden ayıklandığını belirtiyor. Ancak uzmanlara göre bu koruma mekanizmaları çoğu zaman istenen etkiyi yaratmıyor.
Örneğin Dublin City University’nin araştırması, genç bir erkek kullanıcı tarafından açılan yeni bir YouTube veya TikTok hesabının yalnızca 23–26 dakika içinde kadın düşmanı içeriklerle karşılaştığını gösterdi. Molly Rose Foundation’ın bir diğer çalışması ise 15 yaşındaki bir kız profiline önerilen içeriklerin sık sık depresyon, kendine zarar verme ve intiharla ilgili videolar içerdiğini ortaya koydu.
Gençler yeni “alternatif alanlara” yöneliyor
Uzmanlar, yasakların gençleri sosyal medyadan uzaklaştırmak yerine daha az denetlenen platformlara yöneltebileceği görüşünde. Lemon8, Coverstar ve Tango gibi görece küçük uygulamalar 1 Aralık’tan bu yana Avustralya’da en çok indirilen uygulamalar arasına girdi. WhatsApp, Telegram ve Signal gibi mesajlaşma uygulamaları da yasa dışında tutulduğu için kullanımını artırıyor.
Livingstone, gençlerin kısa sürede yeni buluşma alanları yaratacağını belirterek “Biz fark edene kadar başka bir yere geçmiş olacaklar” ifadesini kullandı.
Benzer şekilde Discord ve Roblox gibi sosyal etkileşim odaklı oyun platformlarının da gençler için sığınak hâline gelebileceği değerlendiriliyor.
Etkinliği ölçmek yıllar alacak
Avustralya’daki araştırma grupları, sosyal medya yasağının gençlerin ruh sağlığı üzerindeki etkisini ve düzenlemenin ebeveynlere ne ölçüde yardımcı olduğunu incelemeye hazırlanıyor. Ancak uzmanlara göre gerçek sonuçların görülmesi için yıllar gerekebilir.
Essex Üniversitesi’nden Prof. Lorna Woods, mesajlaşma uygulamalarının kapsam dışı kalmasının etkinliği sınırlayabileceğini vurgulayarak “Herkes WhatsApp’a geçiyorsa, ekran süresi aynı kalıyorsa bu yasak ne kadar işe yarar?” sorusunu yöneltti.