Çin’de 2025 yılı, yapay zeka alanındaki atılımların hem ülke gündeminde hem de uluslararası platformlarda geniş yankı bulduğu bir dönem olarak öne çıktı. Çinli şirketlerin geliştirdiği büyük dil modellerinin (LLM) küresel ölçekte görünür başarı yakalaması, ülkede yapay zeka sektöründeki yoğun rekabeti ve hızlı gelişim temposunu gözler önüne serdi. Üretken yapay zeka uygulamalarına talebin artmasıyla birlikte kullanıcı sayısında da dikkat çekici bir yükseliş görüldü.
DeepSeek etkisi: Düşük maliyetle yüksek performans iddiası
Yılın en çok konuşulan gelişmelerinden biri, Çinli yapay zeka şirketi DeepSeek’in düşük maliyet ve sınırlı bilgisayar gücüyle geliştirdiğini açıkladığı modelinin, bu alana milyarlarca dolar yatırım yapan ABD’li şirketlerin modelleriyle yarışan hatta bazı ölçümlerde onları aşan sonuçlar verdiği iddiası oldu. DeepSeek’in bu hamlesi, “yüksek performans için devasa bütçe şart” yaklaşımını sorgulatan ezber bozan bir gelişme olarak değerlendirildi.
DeepSeek’in başarısı, OpenAI’ın ChatGPT lansmanıyla ivme kazanan üretken yapay zeka döneminde ABD’yi geriden takip ettiği düşünülen Çin’in, aradaki mesafeyi önemli ölçüde kapattığını savunan yorumları da güçlendirdi. Bu gelişme, Çin’in yapay zeka yarışında “takipçi” konumundan çıkıp “rekabeti belirleyen” taraf olabileceğine dair beklentileri artırdı.
“Sputnik anı” benzetmesi gündemde
DeepSeek’in kısa sürede geniş kitlelerce kullanılmaya başlaması, bazı yorumlarda tarihi bir benzetmeyi de beraberinde getirdi. Yapay zekadaki bu kırılma, ABD ile Sovyetler Birliği arasındaki uzay yarışını başlatan 1957 Sputnik uydusu örneğine atıfla, ABD–Çin rekabetinde yapay zeka alanında yeni bir yarış dönemini tetikleyecek “Sputnik anı” olarak nitelendirildi. Bu söylem, özellikle teknoloji ekosisteminde Çin’in yükselişini simgeleyen bir ifade haline geldi.
Üretken yapay zeka dalgası ve Çin’in yol haritası
Üretken yapay zeka çağının başlangıcında, büyük dil modeline dayalı sistemlerin metin, görüntü ve ses gibi farklı veri türlerini işleyerek özgün içerikler üretebilmesi kritik bir eşik olarak görülmüştü. Çin ise bu dönüşüme hazırlanırken, 2017’de yayımlanan “Yeni Nesil Yapay Zeka Gelişim Planı” ile yapay zekayı ulusal öncelik alanlarından biri haline getirmiş; ilk aşamada büyük veri ve makine öğrenimi tabanlı uygulamalara odaklanmıştı.
Bu dönemde bilgisayar görüşü ve yüz tanıma gibi alanlarda hızlı büyüyen şirketler; görüntü, ses ve dil tanıma/analiz çözümleriyle sektörde belirleyici hale geldi. Ancak üretken yapay zekanın ivmelenmesiyle birlikte rekabetin ağırlık merkezi, büyük dil modellerine ve bu modellere dayalı yeni ürünlere kaymaya başladı.
İç pazar hamlesi: Yabancı uygulamalara sınırlama, yerli modellere hız
Çin’in ilk tepkisi, üretken yapay zekayı “içerik” başlığı altında değerlendirerek yabancı kaynaklı bazı uygulamalara erişimi kısıtlama yönünde oldu. Bu yaklaşımın, yerli şirketler uluslararası örneklerle rekabet edebilecek seviyeye gelene kadar iç pazarı korumayı hedeflediği yorumları yapıldı.
Bu süreçte ülkenin büyük teknoloji şirketleri büyük dil modelleri geliştirerek açığı kapatmaya çalışırken, üretken yapay zekaya odaklanan çok sayıda girişim de ortaya çıktı. Böylece hem dev şirketlerin hem de start-up ekosisteminin aynı alanda hızla ölçeklendiği bir dönem başladı.
ABD ile Çin arasındaki fark “kapanıyor” yorumları
DeepSeek’in ortaya koyduğu yaklaşım, Çin içinde de yeni bir motivasyon etkisi yarattı. “Takipçi değil, öncü olma” vurgusu güçlenirken; daha düşük maliyetle daha yüksek verim hedefleyen eğitim yöntemleri, açık kaynaklı sürümler ve optimizasyon odaklı model geliştirme anlayışı yaygınlaştı.
Bu ivmeyle birlikte Çinli şirketlerin yılın ikinci yarısında yeni nesil modellerini duyurduğu, farklı sektörlerde faaliyet gösteren firmaların da kendi açık kaynaklı modellerini geliştirmeye yöneldiği görüldü. Bu tablo, ABD ile Çin arasındaki yapay zeka farkının “yıllardan aylara” indiğine dair iddiaları da gündeme taşıdı.
Kullanıcı sayısı iki kattan fazla arttı
Çin’de üretken yapay zeka sistemlerini kullanan kişi sayısının 2025’in ilk yarısında hızlı biçimde arttığı bildirildi. Verilere göre kullanıcı sayısı Aralık 2024’te 249 milyon seviyesindeyken, Haziran 2025’te 515 milyona ulaştı. Aynı dönemde kullanım oranı da yüzde 18,8’den yüzde 36,5’e yükseldi.
Artışın; modellerin mantıksal akıl yürütme kabiliyetlerinin güçlenmesi, bu kabiliyetlerin çok sayıda pratik kullanım senaryosuna uyarlanması, model geliştirme maliyetlerinin düşmesi ve daha “hafif” çözümlerle son kullanıcı etkileşiminin artmasıyla ilişkili olduğu değerlendirildi.
Küresel pay ve sektör ölçeği büyüyor
Çinli şirketlerin rekabetçi modeller geliştirmesi, yalnızca kullanıcı sayısını artırmakla kalmadı; ülkenin küresel yapay zeka konumunu da güçlendirdi. Değerlendirmelere göre Çin’de geliştirilen açık kaynaklı büyük dil modellerinin küresel kullanım içindeki payı 2025’te belirgin biçimde yükseldi. Yapay zeka sistemlerine verilen komutlarda Çince’nin, İngilizceden sonra en yaygın kullanılan ikinci dil haline geldiği de aktarıldı.
Sektör ölçeği açısından bakıldığında ise yerli yapay zeka endüstrisinin hacminin 2025’te 1,2 trilyon yuanı aştığı ifade edildi. Büyük dil modellerine dayalı uygulama senaryolarının imalat gibi alanlarda yaygınlaşmasıyla birlikte, yapay zekanın üretim süreçlerine entegrasyonunun da hız kazandığına dikkat çekildi.
Çip kısıtlamaları: En kritik başlıklardan biri
Model tarafındaki ilerlemeye karşın, ABD’nin ileri teknoloji çiplere yönelik ihracat kısıtlamaları Çin açısından 2025’te de temel bir sorun başlığı olmaya devam etti. Yapay zeka sistemlerinin eğitimi için kritik sayılan işlemci ve sunucu bileşenlerine erişimde yaşanan zorluk, ülkeyi yerli çip geliştirme ve üretim kapasitesini büyütme hedeflerine daha fazla odakladı.
Bu süreçte Çin’in siyasi liderliğinin, yapay zekayı “stratejik ve geleceğe yön veren” teknoloji olarak önceliklendirdiği; çekirdek teknolojilerde eksiklerin giderilmesi ve ulusal kaynakların seferber edilmesi yönünde mesajlar verdiği aktarıldı. Bu çağrıların, özellikle yerli çip üretiminin desteklenmesine dönük bir işaret olarak yorumlandığı ifade edildi.
Yerli çip şirketlerinin halka arzları: Yoğun ilgi
Çin’de “küçük Nvidia” olarak anılan yerli çip girişimlerinin halka arzlarının 2025’te büyük ilgi gördüğü belirtildi. Yüksek talep toplayan halka arzların, yatırımcıların yapay zeka model eğitimi ve genel amaçlı bilişime yönelik yerli çip üretimine duyduğu güvenin göstergesi olduğu yorumları yapıldı. Bu ilginin, Çin’in yapay zekada dışa bağımlılığı azaltma ve kendi tedarik zincirini güçlendirme hedefleriyle doğrudan ilişkili olduğu vurgulandı.