Starshield uydularının, yalnızca uplink için ayrılmış 2025–2110 MHz bandında gizemli şekilde Dünya’ya sinyal yaydığı ortaya çıkınca uluslararası koordinasyon tartışması başladı.
SpaceX tarafından ABD Ulusal Keşif Ofisi (NRO) için üretilen yaklaşık 193 Starshield uydusunun en az 171’inin, uluslararası düzenlemelere göre yalnızca yeryüzünden uyduya (Earth-to-space) veya uydudan uyduya (space-to-space) iletişim için ayrılmış olan 2025–2110 MHz frekans bandında beklenmedik bir şekilde uzaydan Dünya’ya (space-to-Earth) sinyal gönderdiği ortaya çıktı. Bu olağan dışı yayın biçimi, henüz bilinen bir parazite yol açmasa da şeffaflık, uluslararası koordinasyon ve spektrum yönetimi açısından ciddi sorular doğurdu.
Yanlış yöndeki sinyaller amatör bir gözlemci tarafından keşfedildi
Kanada’nın Britanya Kolumbiyası’nda yaşayan mühendis ve amatör radyo astronomu Scott Tilley, Eylül sonunda başka bir proje üzerinde çalışırken yanlışlıkla anten ayarlarını değiştirdi ve bu sırada Starshield sinyallerini tespit etti.
Tilley, çeşitli yönsüz antenler, çanak antenler, yazılım tanımlı radyolar (SDR) ve kendi geliştirdiği analiz yazılımlarıyla, Starshield uydularının:
- 2025–2110 MHz bandında,
- Güçlü ve sürekli,
- 9 MHz genişliğe kadar ulaşan bantlarda,
- 10–15 dB, bazı durumlarda 20 dB üzeri SNR değerleriyle
sinyal yaydığını belirledi. Bu güç seviyeleri, sinyallerin küçük yer istasyonları tarafından bile kolayca algılanabileceği anlamına geliyor.
Kullanılan bant aslında yukarı yönlü iletişim için ayrılmış durumda
Söz konusu S-Band aralığı ITU tarafından ağırlıklı olarak:
- Uzay aracına komut gönderme (uplink),
- Sınırlı uydudan uyduya bağlantılar
için tahsis edilmiş durumda.
Bu bandı ABD’de NASA, NOAA ve televizyon kanallarının gezici yayın araçları (ENG) da kullanıyor. Normal koşullarda bu bantta danışılmadan ve sürekli şekilde space-to-Earth yayın yapmak, uluslararası düzenlemelere aykırı kabul ediliyor.
Tilley, çok sayıda güçlü ve sürekli sinyalin bu bantta yer almasının, uydu komut iletişimlerini potansiyel olarak etkileyebileceğini, bu nedenle uluslararası bir değerlendirme yapılması gerektiğini vurguluyor.
ABD içinde onaylanmış olabilir ama uluslararası koordinasyon eksik
Uzmanlara göre NRO’nun bu yayınları ABD Ulusal Telekomünikasyon ve Enformasyon İdaresi (NTIA) üzerinden onaylatmış olması muhtemel. Bu tür federal kullanım kararları kamuya açıklanmadığı için, ayrıntılar bilinmiyor.
Ancak bu durum yalnızca ABD içindeki hukuki gereksinimleri karşılıyor. Uluslararası düzeyde ITU ile koordinasyonun yapılmadığı hem Tilley hem de Kanada Uzay Ajansı tarafından doğrulanıyor.
Tilley bu konuda şu uyarıda bulunuyor:
“Bu, bir iki uyduyla sınırlı bir durum değil. Dünya çapında kapsama sağlayan dev bir takımyıldızı söz konusu. Bu nedenle uluslararası şeffaflık ve koordinasyon zorunluluktur.”
Televizyon yayıncıları ve uzay ajansları şimdilik parazit görmedi
ABD’de ENG bağlantılarını temsil eden NAB, kendi yaptığı analizlerde Starshield sinyallerinin ENG sistemlerini engelleme ihtimalinin düşük olduğunu belirtti.
Kanada Uzay Ajansı da kendi görevlerinde belirgin bir parazit tespit edilmediğini açıkladı. Ancak Kanada yetkilileri, Starshield sinyallerine ilişkin hiçbir ITU koordinasyonu yürütülmediğini de teyit etti.
Bu durum, performanstan ziyade hukuki uyum ve uluslararası süreçlerin işletilmemesi açısından sorun teşkil ediyor.
Sinyallerin amacı bilinmiyor: İletişim mi, PNT mi, başka bir yük mü?
Starshield sinyallerinin amacı resmen açıklanmadı. Tilley’in analizine göre sinyallerin yapısı:
- Güçlü taşıyıcılar,
- Kararlı frekans davranışı,
- Geniş bant veri kanalları
nedeniyle konumlama, seyrüsefer ve zamanlama (PNT) gibi uygulamalar için kullanılmaya teknik olarak elverişli olabilir.
Tilley, bunun uyduların tasarım amacı olduğu iddiasında bulunmuyor; ancak böyle bir altyapının “teknik olarak mümkün” olduğunu belirtiyor.
SpaceX sadece yüklenici, sistemi NRO yönetiyor
Tilley’e göre Starshield sisteminin sinyallerinden SpaceX değil, NRO sorumlu. SpaceX, Starshield uydularını sadece devletin belirlediği teknik özelliklere göre inşa eden ve fırlatan yüklenici konumunda.
Yeni fırlatılan Starshield uydularının, nihai yörüngelerine oturana kadar sinyal yaymaması, bu sinyallerin telemetri değil operasyonel bir görev yükü ile ilgili olduğunu düşündürüyor.
Uluslararası hukukta gri alan: ITU 4.4 ve şeffaflık sorunu
ITU Radyo Yönetmelikleri’nin 4.4 maddesi, ülkelerin tahsis tablosuna uymayan frekanslarda çalışmasına yalnızca:
- Zararlı parazite neden olmaması
- Koruma talep edilmemesi
şartıyla izin veriyor. Ancak yüzlerce uydudan oluşan sürekli bir space-to-Earth yayın trafiği, bu maddenin ruhuyla çelişiyor.
Tilley’e göre:
“Bu ölçek, tek taraflı kullanımın tüm dünyayı etkilemesi anlamına geliyor. Mega takımyıldızlarının kontrolsüz büyümesi uluslararası düzeni zorlayacak.”
Benzer bir durum Çin’in Guowang takımyıldızında da yaşanıyor
Çin’in Guowang uydularının da ITU tarafından koruma verilmeyen 1250–1300 MHz bandında space-to-Earth yayın yaptığı biliniyor.
Tilley, burada farkın şu olduğunu söylüyor:
- Çin, ITU’ya ön bildirim ve koordinasyon için başvurdu ancak koruma alamadı.
- Buna rağmen fiilen kullanmaya devam ediyor.
- ABD ise hiç danışmadan yayına başladı.
Keşif tamamen tesadüf eseri gerçekleşti
Tilley, sinyalleri fark etmesini şöyle anlatıyor:
“Yanlışlıkla anten seçimini değiştirdim ve bir anda hiç aramadığım bir bantta güçlü bir sinyal belirdi.”
Amatör takipçiler, SpaceX’in NOTAM ve deniz uyarıları ile fırlatma planlarını izleyerek uyduların yörüngelerini belirliyor; Tilley daha sonra aldığı sinyallerin Doppler kaymalarını bu yörünge verileriyle eşleştirerek sinyallerin Starshield’a ait olduğunu kesinleştirdi.
Tilley hâlâ sinyalleri takip ediyor ve yeni veriler toplamayı sürdürüyor.